Jan Paweł Władysław Dawid

Jan Paweł Władysław Dawid urodził się 26 czerwca 1859 roku w Lublinie. Po ukończeniu gimnazjum wstąpił na wydział prawny Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, który ukończył w 1882 roku. Studia z psychologii i pedagogiki kontynuował w Lipsku i Halle pod kierunkiem Wundta i H. Ebbinghausa. W 1889 roku poślubił Jadwigę Szczawińską.

Był wykładowcą na Uniwersytecie Latającym i w latach 1907–1914 wykładał psychologię na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie. Rozpoczął działalność publicystyczną i naukową, publikując w Prawdzie, Ateneum i Przeglądzie Pedagogicznym. Jego rozprawa O zarazie moralnej, drukowana w Ateneum w 1886 roku, zwróciła uwagę na pedagogiczno-społeczne zagadnienia.

Był redaktorem Przeglądu Pedagogicznego (1889–1897), Głosu (1900–1905) i Przeglądu Społecznego (1906–1907). W ostatnich latach życia poświęcił się wyłącznie pracy naukowej; wygłaszał odczyty w Lwowie, Krakowie i Warszawie.

W zakresie psychologii empirycznej szerzył w Polsce idee prowadzenia badań nad dziećmi, ich wyobrażeniem i pojęciami, myśleniem i inteligencją, a także rozwojem umysłu dziecka, woli i zdolności działania. Tworzył własne narzędzia badawcze, tłumaczył licz­ne książki i prowadził systematyczne badania z liczny­mi współpracownikami. Zainteresowania związane były z nauczaniem początkowym, którego podstawy opracował w dziele Nauka o rzeczach (1892).

Przedstawiona przez niego struktura lekcji oparta jest na pięciu stopniach formalnych: przygotowanie apercepcji, przedstawienie materiału, porównywanie i kojarzenie, uogólnienie i zastosowanie; jest związana z procesami psychicznymi: przyjęciem bodźców zewnętrznych, przeróbką wewnętrzną bodźców i ruchową reakcją.

W rozprawie O duszy nauczycielstwa (1912) Dawid opisał cechy idealnego nauczyciela, w tym miłość do ludzkich dusz, doskonałość, odpowiedzialność, wewnętrzną prawdziwość i odwagę moralną. W swoim najważniejszym dziele naukowym Inteligencja, wola i zdolność do pracy (1911) ukazał zależność między inteligencją, wolą i zdolnością do pracy, twierdząc że umieć, chcieć i móc to trzy źródła życia ludzkiego.

Ostatnie lata życia spędził na badaniach nad mistyką; po śmierci żony w 1910 roku napisał O intuicji w mistyce, filozofii i sztuce (Kraków, 1913) i pośmiertnie O rzeczywistości duchowej (Warszawa, 1935).