Rząd zapowiada kontrole w ochronie zdrowia i większą jawność płac lekarzy
Premier zapowiada radykalną naprawę systemu ochrony zdrowia
Rząd zapowiedział szerokie działania kontrolne w publicznej ochronie zdrowia. Chodzi nie tylko o sposób wydawania pieniędzy, ale także o to, czy pacjenci są traktowani równo i czy o tempie dostępu do lekarza albo leczenia szpitalnego nie decydują znajomości. W centrum sprawy znalazły się sygnały o możliwych nadużyciach, niejasnych zasadach wynagradzania części medyków oraz o mechanizmach, które przez lata miały wypaczać funkcjonowanie całego systemu.
Premier Donald Tusk zapowiedział, że potrzebna jest szybka diagnoza sytuacji, a podstawą mają być kontrole pozwalające ustalić skalę problemów i przygotować dalsze zmiany. Według zapowiedzi działania obejmą również przypadki wykorzystywania systemu przez niektórych lekarzy do osiągania nieuzasadnionych korzyści finansowych. Wśród wskazanych mechanizmów znalazło się między innymi jednoczesne świadczenie pracy w kilku miejscach, jeśli prowadzi to do nadużyć lub zaburza prawidłowe działanie placówek.
"System, w którym znajomości mogą decydować o tempie dostępu do lekarza czy leczenia szpitalnego, wymaga radykalnych zmian. Dlatego niezbędna jest akcja kontrolna, która pozwoli zbudować możliwie szybki obraz koniecznych działań"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Dla zwykłych pacjentów znaczenie tych zapowiedzi jest bardzo konkretne. Jeśli kontrole potwierdzą, że dostęp do świadczeń bywał przyspieszany dzięki relacjom osobistym, może to oznaczać zaostrzenie zasad przyjmowania pacjentów i większy nadzór nad kolejkami. W praktyce chodzi o to, by osoba czekająca na wizytę czy zabieg miała pewność, że o terminie decydują kryteria medyczne i organizacyjne, a nie nieformalne układy.
Szef rządu podkreślił przy tym, że problem ma charakter szerszy i nie dotyczy pojedynczej placówki czy jednej grupy zawodowej. Według tych zapowiedzi konieczne są rozwiązania systemowe, a nie doraźne działania. Rząd deklaruje też, że naprawa będzie wymagała współpracy wszystkich sił politycznych, Prezydenta oraz środowiska medycznego, bo bez takiego porozumienia trudno przeprowadzić głębokie zmiany w tak dużym i wrażliwym obszarze jak ochrona zdrowia.
"Nikogo nie obwiniam, ale system jest naprawdę zwyrodniały. Przez całe lata był coraz bardziej nastawiony na śrubowanie wynagrodzeń części lekarzy. Doszło do takich dysproporcji, że są szpitale, w których koszty wynagrodzeń stanowią niemal całość wszystkich wydatków"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Jawność wynagrodzeń i nowe narzędzia kontroli
Jednym z głównych elementów planowanych zmian ma być większa przejrzystość wynagrodzeń w publicznej ochronie zdrowia. Rząd od dłuższego czasu wskazuje, że w wielu przypadkach udział środków przeznaczanych na pensje jest nieproporcjonalnie wysoki w porównaniu z wydatkami bezpośrednio związanymi z leczeniem pacjentów. To ważna informacja dla mieszkańców, bo jeśli budżet placówki w ogromnej części pochłaniają wynagrodzenia, szpitalowi może brakować środków na sprzęt, diagnostykę, leki, remonty czy poprawę warunków leczenia.
Według zapowiedzi przełomem ma być projekt ustawy przyjęty przez Radę Ministrów. Ma on umożliwić agencji podległej Ministrowi Zdrowia skuteczne kontrolowanie i monitorowanie wynagrodzeń lekarzy. Jak wynika z przedstawionych założeń, nadzór ma dotyczyć konkretnych osób i konkretnych płac, co oznacza odejście od ogólnego oglądu sytuacji na rzecz bardziej precyzyjnej weryfikacji tego, jak są wydawane publiczne pieniądze.
"Wczoraj Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który wreszcie umożliwi agencji podległej Ministerstwu Zdrowia skuteczne kontrolowanie i monitorowanie wynagrodzeń lekarzy. Będzie to dotyczyło konkretnych osób i konkretnych płac"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Nowe przepisy mają zostać uchwalone jeszcze podczas obecnego posiedzenia Sejmu. To oznacza, że rząd liczy na szybkie przejście od zapowiedzi do praktyki. Dodatkowo w lipcu ma wejść w życie ustawa wprowadzająca centralny rejestr umów jednostek sektora finansów publicznych. Dla publicznej służby zdrowia, w tym dla SPZOZ-ów, będzie to narzędzie pozwalające sprawdzać, jakie umowy są zawierane i na jakich warunkach, co może ograniczyć pole do nadużyć i niejasnych rozliczeń.
- Projekt ustawy dotyczący kontroli wynagrodzeń lekarzy został przyjęty przez Radę Ministrów dzień wcześniej.
- Nowe przepisy mają zostać uchwalone jeszcze podczas obecnego posiedzenia Sejmu.
- W lipcu ma wejść w życie ustawa o centralnym rejestrze umów jednostek sektora finansów publicznych.
- W niektórych szpitalach koszty wynagrodzeń pochłaniają prawie 100% budżetu placówki.
- Kontrola ma objąć konkretne osoby, konkretne płace oraz sposób wydatkowania środków publicznych w ochronie zdrowia.
Z punktu widzenia pacjentów większa jawność nie jest sprawą abstrakcyjną. Jeżeli pieniądze publiczne będą rozliczane dokładniej, łatwiej będzie ustalić, dlaczego w jednej placówce brakuje środków na leczenie, a w innej koszty osobowe dominują niemal całkowicie. To także element odbudowy zaufania społecznego, bo pacjenci często widzą przede wszystkim długie kolejki i przeciążone poradnie, a nie mają dostępu do pełnego obrazu finansów placówek.
"Mam nadzieję, że we współpracy ze środowiskiem medycznym będziemy poszukiwać kolejnych rozwiązań prawnych, które uniemożliwią nadużywanie systemu"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
NIK sprawdzi wydawanie pieniędzy, a nieprawidłowości mogą trafić do prokuratury
Oprócz zmian ustawowych zapowiedziano również kompleksową kontrolę wydatkowania publicznych środków na ochronę zdrowia. Na wniosek premiera ma się tym zająć Najwyższa Izba Kontroli. Celem ma być przygotowanie szczegółowego raportu i wskazanie miejsc, w których mogło dochodzić do nadużyć lub naruszeń prawa. Taki krok pokazuje, że sprawa nie ma zakończyć się na politycznej deklaracji, ale ma zostać poddana zewnętrznej kontroli instytucji uprawnionej do badania gospodarowania pieniędzmi publicznymi.
"Zwróciłem się do Najwyższej Izby Kontroli o przeprowadzenie kompleksowych kontroli. Chcę otrzymać szczegółowy raport oraz wnioski dotyczące miejsc, w których dochodziło do nadużyć. W uzasadnionych przypadkach sprawy będą kierowane również do prokuratury"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Dla obywateli najważniejsze jest to, że ewentualne konsekwencje mają nie ograniczać się wyłącznie do wewnętrznych wyjaśnień. Jeśli kontrolerzy stwierdzą złamanie prawa, sprawy mogą trafić do prokuratury. Jeżeli z kolei naruszone zostały standardy etyczne albo dobre obyczaje, mają pojawić się konsekwencje polityczne. To sygnał, że odpowiedzialność ma obejmować nie tylko urzędników i zarządzających placówkami, ale także osoby pełniące funkcje publiczne.
Rząd wskazuje, że końcowym efektem tych działań ma być bardziej efektywne wykorzystywanie pieniędzy przeznaczanych na zdrowie. W praktyce oznacza to próbę przesunięcia akcentu z niekontrolowanego wzrostu części kosztów na realne potrzeby pacjenta: leczenie, dostępność świadczeń, organizację pracy szpitali i przychodni oraz ograniczenie ryzyka, że publiczne środki będą wydawane w sposób nieczytelny lub nieracjonalny.
Wyjaśnienia wokół dostępu do świadczeń i sprawa Szpitala Południowego
W zapowiedziach premiera pojawił się także wątek potencjalnych nieprawidłowości w dostępie do świadczeń medycznych. Chodzi o sytuacje, w których usługi miały być udzielane poza kolejnością albo z dodatkowymi ułatwieniami. Wypowiedzi odnosiły się do medialnych sugestii dotyczących Szpitala Południowego oraz korzystania z takich rozwiązań także przez polityków Koalicji Obywatelskiej. Premier zapowiedział, że każda osoba, której dotyczy taka sytuacja, będzie musiała publicznie wyjaśnić, jak było naprawdę.
"Dzisiaj w mediach pojawiają się sugestie dotyczące Szpitala Południowego i korzystania z usług poza kolejnością czy z ułatwieniami, także w odniesieniu do polityków Koalicji Obywatelskiej. Każdy, kto znajdzie się w tej sytuacji, będzie musiał publicznie wytłumaczyć, jak było naprawdę. Oczekuję również od szpitala i samorządu warszawskiego precyzyjnych informacji. Jest też wystarczająco dużo sygnałów, żeby szpital podjął także decyzje personalne"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Zapowiedziano również oczekiwanie wobec samego szpitala i samorządu warszawskiego, by przedstawiły dokładne informacje o sprawie. Premier wskazał, że pojawiło się wystarczająco dużo sygnałów, aby placówka rozważyła również decyzje personalne. To ważny element, bo pokazuje, że wyjaśnienia mają dotyczyć zarówno zasad funkcjonowania systemu, jak i odpowiedzialności konkretnych osób kierujących instytucjami.
"Nie może pozostać żadna dwuznaczność i wszystko musi być wyjaśnione do samego spodu"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
"Jeśli okaże się, że złamano prawo, sprawą zajmie się prokuratura, a jeśli doszło do naruszenia dobrych obyczajów, będzie to skutkować odpowiedzialnością polityczną"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Dla pacjentów ten wątek ma szczególne znaczenie, bo dotyczy jednej z najbardziej drażliwych kwestii w ochronie zdrowia: poczucia sprawiedliwości. Nawet najlepsze zmiany finansowe nie odbudują zaufania do systemu, jeśli obywatele będą mieli przekonanie, że jedni czekają miesiącami, a inni trafiają do lekarza szybciej dzięki pozycji, kontaktom albo wpływom. Dlatego zapowiedziane kontrole mają nie tylko policzyć pieniądze, ale też odpowiedzieć na pytanie, czy zasady dostępu do świadczeń są rzeczywiście równe dla wszystkich.
"Znajomości nie mogą decydować o tempie dostępu do lekarza czy szpitala. System wymaga radykalnej naprawy i wspólnej odpowiedzialności wszystkich środowisk politycznych"
Donald Tusk, Prezes Rady Ministrów
Cały pakiet zapowiedzianych działań ma ostatecznie dać odpowiedź na dwa podstawowe pytania: gdzie publiczne pieniądze są wydawane nieefektywnie oraz czy pacjent ma rzeczywiście równe szanse w kontakcie z systemem. Jeśli kontrole wykażą nieprawidłowości, mają zostać wyciągnięte konsekwencje wobec osób odpowiedzialnych, również tych pełniących funkcje publiczne. Dla mieszkańców oznacza to, że najbliższe tygodnie mogą przynieść nie tylko polityczne deklaracje, ale także konkretne decyzje wpływające na funkcjonowanie szpitali, przychodni i zasad korzystania z publicznego leczenia.